بررسي ديدگاه‌هاي مديريت اقتضايي در‌بارة سازمان، محيط و انسان از منظر قرآن

عبدالله توکلي / دانشيار گروه مديريت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه     atavakkoli@rihu.ac.ir
* علي‌آقا صفري / دکتري قرآن و علوم حديث، مجتمع آموزش عالي قرآن و حديث، جامعة المصطفي العالميه
دريافت: 27/05/1399 ـ پذيرش: 27/08/1399    a.a.safari1364@gmail.com 
چکيده
بي‌گمان رهاوردهاي ديدگاه‌هاي مديريت اقتضايي، باورهاي مکاتب کلاسيک و نئوکلاسيک را در حوزة سه‌گانة سازمان، انسان و محيط به چالش کشيده است. آنچه با مطالعة اکتشافي و استفاده از روش فراترکيب از ديدگاه مديريت اقتضايي به دست مي‌آيد، مشخص است که اين ديدگاه سازمان را موجودي ارگانيک تلقي مي‌کند؛ افزون‌تر اينکه انسان را موجود خنثي، پيچيده با نيازهاي متعدد، متنوع و متغير معرفي مي‌نمايد. اين ديدگاه، دربارة محيط نيز باور دارد که نقش و تأثيرگذاري محيط بر سازمان و انسان، چنان اهميتي دارد که تعالي و تنزل انسان و بقا و ادامة حيات سازمان، درگرو اقتضائات محيط است. از‌اين‌رو، با توجه به تفاوت ديدگاه قرآن کريم در اين حوزه‌هاي سه‌گانه با ديدگاه مديريت اقتضايي، جا دارد که اين مسئله با مراجعه به کلام وحي و بهره‌گيري از روش پژوهش تلفيقي مبتني بر روش‌هاي اکتشافي، فراترکيب و استنطاقي، تجزيه و تحليل شود. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد که قرآن کريم رهاوردهاي مديريت اقتضايي را ناقص و ناتمام مي‌داند و تأکيد مي‌کند که سازمان به‌ مثابة يک کل، بهره‌مند از حيات است و صرف جذب منابع از محيط براي ادامة حيات آن کافي نيست؛ بلکه ايمان، صبر، تواصي به‌حق و تواصي صبر، تقوا و خشنودي الهي در سطوح سه‌گانة آن - فرد، گروه و سازمان- مؤثر است. همچنين تعامل انسان و سازمان با محيط، منفعلانه نيست؛ بلکه فعال، پويا و پيش‌گيرانه با هدف اصلاح يا تغيير آن‌ است. افزون‌تر اينکه عوامل محيطي، منحصر به‌ عوامل اقتصادي، فناوري، اجتماعي، فرهنگي و سياسي نيست؛ بلکه عوامل غيبي و ماورائي هم در رشد و تعالي يا تنزل و اضمحلال انسان و سازمان نقش اساسي دارند.
کليد‌واژه‌ها: قرآن، مديريت اقتضايي، سازمان، انسان، محيط.
 


 

سال انتشار: 
1399
شماره مجله: 
21
شماره صفحه: 
21