Purposeful social activities, when pursued with organizational thought and pre-established order, cultivate a more conducive environment for success. The educational and cultural activities of the seminary (Hawzah 'Ilmiyyah) can also attain greater societal permeation within the domain of organizational thought. Consequently, certain scholars within the seminary, such as Allamah Misbah-Yazdi, have endeavored to conduct their activities in a systematic and organized manner within the seminary context. This research, employing a qualitative method, examines the intellectual framework and practical measures of Allamah Misbah-Yazdi in the field of organizational management. The findings reveal that his managerial model is predicated on the principles of "religious duty-orientation and management based on religious obligation," "systemic rationality," "a holistic view of management considering the evolution and fluidity of human phenomena," "organizational flexibility," "the intelligent combination of tradition and innovation in management," and "the social responsibility of the religious institution." A comparative study of his practical measures corroborates that this model has successfully bridged the traditional seminary ethos and the exigencies of modern management. The present article offers an analysis of his managerial style, substantiated by religious principles, as an indigenous theory of Islamic management.
Title :اندیشة تشکیلاتی علامه مصباح یزدی و امتداد آن در مدیریت حوزة علمیه
Abstract:
فعالیتهای اجتماعی هدفمند، هنگامی که با تفکر تشکیلاتی و نظم از پیش طراحیشده پیش برود، بستر موفقیت بیشتری خواهد داشت. فعالیتهای آموزشی و فرهنگی حوزة علمیه نیز در عرصة اندیشة تشکیلاتی میتواند سریان بیشتری در جامعه پیدا کند. ازاینرو برخی از اندیشمندان حوزه همچون علامه مصباح یزدی کوشیدهاند اقدامات خود را بهصورت منظم و سازماندهیشده در حوزة علمیه دنبال کنند. این پژوهش با روش کیفی به بررسی نظام فکری و اقدامات عملی علامه مصباح یزدی در حوزة مدیریت تشکیلاتی پرداخته است. یافتهها نشان میدهند که الگوی مدیریتی ایشان بر اصول «تکلیفگرایی دینی و مدیریت بر مبنای وظیفة شرعی»، «عقلانیت سیستمی»، «نگاه کلنگر به مدیریت با در نظر گرفتن تحول و سیال بودن پدیدههای انسانی»، «انعطافپذیری سازمانی»، «ترکیب هوشمندانة سنت و نوآوری در مدیریت» و «مسئولیت اجتماعی نهاد دینی» استوار است. مطالعة تطبیقی اقدامات عملی ایشان مؤید آن است که این الگو توانسته میان سنت حوزه و نیازهای مدیریت نوین پیوند برقرار کند. مقالة حاضر تحلیلی از سبک مدیریتی ایشان با استناد به مبانی دینی، بهعنوان یک نظریة بومی مدیریت اسلامی ارائه داده است.
حسینی خامنهای، سیدعلی. بیانات مقام معظم رهبری. دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای. بهنشانی:
https://farsi.khamenei.ir.
خلاصة زندگینامة علامه مصباح یزدی. پایگاه اطلاعرسانی آثار حضرت آیتالله مصباح یزدی. بهنشانی:
https://mesbahyazdi.ir/node/8094.
درخشانی، علی (۱۴۰۲). محور تفکر تشکیلاتی حوزه؛ کار تشکیلاتی علامه مصباح یزدی. فرهنگ پویا، (۴۷).
رابینز، استیفن (۱۳۷۹). تئوری سازمان. ترجمة سیدمهدی الوانی و حسن داناییفرد. تهران: صفار.
رابینز، استیفن؛ دیوید، ای. و سنتزو، دی. (۱۳۷۹). مبانی مدیریت. ترجمة سیدمحمد اعرابی، حمید رفیعی و بهروز اسراری ارشاد. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
رضائیان، علی (۱۳۷۹). مبانی سازمان و مدیریت. تهران: سمت.
شریفی، احمدحسین (۱۳۸۷). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی. قم: مؤسسة آموزشی پژوهشی امام خمینی؟رح؟.
شریفی، احمدحسین (۱۴۰۰). بر مدار حق؛ توصیفی از سلوک علمی و عملی علامه مصباح یزدی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی؟رح؟.
عبودیت، عبدالرسول (۱۳۸۳). اثبات خدا به روش اصل موضوعی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی؟رح؟.
فرهنگی، علیاکبر و اصغرزاده، حسین (۱۳۹۰). فرهنگ جامع مدیریت. تهران: برایند پویش.
کرمالهی، نعمتالله (۱۳۹۳). حوزة علمیه، نظام اسلامی و حضور روحانیت در عرصة سیاست. معرفت سیاسی، ۶(۲)، ۸۹ـ۱۰۲.
رحیمینژاد، اسماعیل (۱۳۹۰). نگرش اسلامی به کرامت انسانی. معرفت حقوقی، ۱(۲)، ۱۱۳ـ۱۲۶.
مازندرانی، هادی (۱۳۹۳). روحانیت اصیل؛ وظایف، بایستهها و آسیبها از دیدگاه آیتاالله مصباح. فرهنگ پویا، (۲6ـ۲7)، ۳۰ـ۴۲.
متقیفر، غلامرضا (۱۳۹۱). پیشنیازهای مدیریت اسلامی، قم: مؤسسة آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدی، محمدتقی. سخنرانیها. پایگاه اطلاعرسانی آثار حضرت آیتالله مصباح یزدی. بهنشانی:
https://mesbahyazdi.ir.
مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۹۱الف). آموزش فلسفه. قم: مؤسسة آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدى، محمدتقى (۱۳۹۱ب). جامعه و تاریخ از نگاه قرآن. قم: مؤسسة آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدى، محمدتقى (۱۳۹۱ج). نظریة حقوقى اسلام. تحقیق و نگارش: محمدمهدى نادرى قمى و محمدمهدى کریمىنیا. قم: مؤسسة آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدی، محمدتقی (03/04/1401). تفاوت حمد و شکر چیست. خبرگزاری مهر. بهنشانی:
www.mehrnews.com/news/5495936.
مقدمی شهیدانی، سهراب (۱۴۰۱). عمار انقلاب: حیاتنامة فکری و سیاسی علامه محمدتقی مصباح یزدی از تولد تا پیروزی انقلاب اسلامی (۱۳۵۷ـ۱۳۱۳). تهران: بنیاد تاریخپژوهی و دانشنامة انقلاب اسلامی.
نادری قمی، محمدمهدی (۱۴۰۲). درآمدی بر مدیریت اسلامی و مبانی فلسفی آن از منظر علامه مصباح یزدی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
کارگروه بنیادین مدیریت اسلامی (۱۳۹۸). نقشة جامع مدیریت اسلامی همراه با نقد استادان مدیریت و علوم انسانی (نجما). قم: دانشگاه قم.
پسران قادر، مجید؛ جباری، علیرضا و کحالزاده، عباس (۱۳۸۱). واژهنامة جامع مدیریت.تهران: ترمه.
ونوس، داور و داناییفرد، حسن (۱۳۷۹). فرهنگ جامع مدیریت. تهران: هومن ـ صفار.
هینز، ویریچ و کونتز، هرولد (۱۳۷۹). مدیریت. ترجمة علی پارسائیان. تهران: ترمه.
تاریخچة طرح ولایت؛ همزة وصل. بهنشانی: http://hamzevasl.ir/TarikhcheTarheVelayat.php.
Hosseini, Seyed Mohammad Mahdi, Manteghi, Mohsen. (2026) Allamah Misbah-Yazdi's Organizational Thoughts and Its Extension in the Management of the Seminary. Islam va Pazhuheshhaye Modiriyati, 15(1), 37-53 https://doi.org/10.22034/modiriyati.2026.5002271.
Seyed Mohammad Mahdi Hosseini; Mohsen Manteghi."Allamah Misbah-Yazdi's Organizational Thoughts and Its Extension in the Management of the Seminary". Islam va Pazhuheshhaye Modiriyati, 15, 1, 2026, 37-53
Hosseini, S, Manteghi, M.(2026) 'Allamah Misbah-Yazdi's Organizational Thoughts and Its Extension in the Management of the Seminary', Islam va Pazhuheshhaye Modiriyati, 15(1), pp. 37-53
Hosseini, S, Manteghi, M. Allamah Misbah-Yazdi's Organizational Thoughts and Its Extension in the Management of the Seminary. Islam va Pazhuheshhaye Modiriyati, 2026; 15(1): 37-53