مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 08 16 بررسی نقش دینداری بر انگیزه‌های کارآفرینی اجتماعی در جوانان 5003669 FA فاطره ناظری 0009-0004-6330-7955 فاطمه کاووسی راد حسین صادقی دانشیار حقوق خصوصی دانشگاه تهران 0000-0002-4513-6177 Journal Article 2026 02 17 Despite the increasing role of religious beliefs in social actions, the impact of different dimensions of religiosity on the social entrepreneurship motivations of the young generation in the context of religious-based societies such as Iran has been less investigated. This study was designed to analyze the role of five dimensions of religiosity (belief, ritual, experiential, cognitive, and consequential) on the formation of youth social entrepreneurship motivations. The research was conducted with a review-analytic approach and qualitative content analysis on more than 30 domestic and international scientific sources from the last two decades and Islamic sources, especially the Holy Quran and Prophetic Hadiths. The findings show that each of the dimensions of religiosity affects social entrepreneurship motivations in a distinct way: the belief dimension by strengthening moral commitment and meaning-based motivations; the ritual dimension by increasing religious social capital and networking; the experiential dimension by promoting resilience and motivational stability; the cognitive dimension by directing towards social responsibility; and the consequential dimension by the emergence of active social activism. Belief and consequence dimensions play the most role in creating a sustainable commitment to social entrepreneurship in the young generation. Attention to religiosity as a multidimensional construct embedded in Islamic teachings can be the basis for cultural and educational policies to develop social entrepreneurship among young people. The findings also emphasize the need for conducting local field studies in Iran. باوجود نقش فزاینده باورهای دینی در کنش‌های اجتماعی، چگونگی تأثیر ابعاد مختلف دینداری بر انگیزه‌های کارآفرینی اجتماعی نسل جوان در بافت جوامع دین‌بنیان مانند ایران کمتر بررسی شده است. این مطالعه با هدف تحلیل نقش ابعاد پنج‌گانه دینداری (اعتقادی، مناسکی، تجربی، شناختی و پیامدی) بر شکل‌گیری انگیزه‌های کارآفرینی اجتماعی جوانان تدوین شده است. پژوهش با رویکرد مروری-تحلیلی و تحلیل محتوای کیفی روی بیش از ۳۰ منبع علمی داخلی و بین‌المللی دو دهه اخیر و منابع اسلامی به‌ویژه قرآن کریم و احادیث نبوی انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد هر یک از ابعاد دینداری به شیوه‌ای متمایز بر انگیزه‌های کارآفرینی اجتماعی اثر می‌گذارند: بعد اعتقادی با تقویت تعهد اخلاقی و انگیزه‌های معنابنیان؛ بعد مناسکی با افزایش سرمایه اجتماعی دینی و شبکه‌سازی؛ بعد تجربی با ارتقای تاب‌آوری و پایداری انگیزشی؛ بعد شناختی با جهت‌دهی به مسئولیت‌پذیری اجتماعی و بعد پیامدی با بروز کنش‌گرایی اجتماعی فعال. ابعاد اعتقادی و پیامدی بیشترین نقش را در ایجاد تعهد پایدار به کارآفرینی اجتماعی در نسل جوان ایفا می‌کنند. توجه به دینداری به‌عنوان سازه‌ای چندبعدی و مستظهر به آموزه‌های اسلامی می‌تواند مبنای سیاست‌گذاری‌های فرهنگی و تربیتی برای توسعه کارآفرینی اجتماعی در میان جوانان قرار گیرد. یافته‌ها همچنین بر ضرورت انجام مطالعات میدانی بومی در ایران تأکید دارند.