تبيين مباني تصميم‌گيري مصلحت‌محور سازمان‌ها بر اساس قاعدة «لاضرر»

سال ششم، شماره دوم، پياپي 14، بهار و تابستان 1396

سينا عصاره‌نژاد دزفولي/ دانشجوي کارشناسي معارف اسلامي و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق عليه السلام ‌‌sina.asareh716@gmail.com

محمدمهدي بيگدلي/ دانشجوي کارشناسي ارشد معارف اسلامي و مديريت، دانشگاه امام صادق‌ عليه السلام                          

احمدعلي قانع/ دانشيار گروه فقه و مباني حقوق، دانشگاه امام صادق عليه السلام                                                             

دريافت: 23/06/1395ـ پذيرش: 05/11/1395

چکيده

در مکاتب مديريتي، تصميم‌گيري بر اساس گونه‌اي از مصلحت‌انديشي و به طريق عکس، همين مصلحت‌انديشي براي دوري از ضرر صورت مي‌گيرد. يکي از مشکلات در اين زمينه، نبود معنايي صحيح از «مصلحت» و «ضرر» در انديشه‌هاست. در مکاتب غربي مديريت، اين نکته برخاسته از نگرش مادي آنها به انسان، علم و هستي است. بدين‌روي، در سازمان‌ها، تصميماتي غيرمتناسب با حقيقت وجودي انسان گرفته مي‌شود که هرچند ظاهراً خير دنيا را در پي دارد، اما اگر توجهي حقيقي به خلقت شود، روشن خواهد شد که مصالح دنيوي انسان را در پي نخواهد داشت. اسلام برخلاف انديشه‌هاي غربي، انسان را داراي دو بعد مادي و معنوي مي‌داند. مصالح و ضرر او نيز در اين دو بعد معنا مي‌شود و تصميم‌گيري بايد ناظر به اين دو بعد باشد. اين مقاله با روش اجتهادي، درصدد توصيف تصميم‌گيري مطلوب از منظر اسلام است و تصميمي را مطلوب مي‌شمارد که کاملاً با محوريت بعد معنوي انسان صورت گيرد؛ زيرا فقط در اين صورت است که مصالح مادي انسان محقق خواهند شد.

کليدواژه‌ها: تصميم‌گيري، مصلحت مادي، مصلحت معنوي، قاعدة «لاضرر»، ضرر مادي، ضرر معنوي.